ಬಸವಣ್ಣ ವಚನಗಳು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಸಂದೇಶ

ಬಸವಣ್ಣ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಮಹಾನ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ ಮುಂಚೂಣಿಯ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಿ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬದುಕಿದ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಭೇದ, ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ನಿಂತ ಬಸವಣ್ಣ ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶುದ್ಧ ಬದುಕಿನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಿತಿಯಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿದವು.

ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ

ಬಸವಣ್ಣ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಸ್ವಭಾವ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರಿವು ಪಡೆದರೂ, ಅಂಧ ಅನುಸರಣೆಗಿಂತ ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಈ ಚಿಂತನೆಯೇ ಮುಂದೆ ವಚನ ಚಳವಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಯಿತು.

ಕಳಬೇಡ ಕೊಲಬೇಡ

ಹುಸಿಯಾನುಡಿಯಲು ಬೇಡ

ಮುನಿಯಬೇಡ

ಅನ್ಯರಿಗೆ ಅಸಯ್ಯ ಪಡಬೇಡ

ತನ್ನ ಬಣ್ಣಿಸಬೇಡ

ಇದ್ದೀರಾ ಹಳಿಯಲು ಬೇಡ

ಇದೆ ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ದಿ

ಇದೆ ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ದಿ

ಇದೆ ನಮ್ಮ

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೊಲಿಸುವ ಪರಿ. 

ಲೋಕದ ಡೊಂಕ ನೀವೇಕೆ ತಿದ್ದುವಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ತನುವ ಸಂತೈಸಿಕೊಳ್ಳಿ

ನಿಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಮನವ ಸಂತೈಸಿಕೊಳ್ಳಿ

ನೆರೆಮನೆಯವರ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅಳುವವರ ಮೆಚ್ಚ

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ.

ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯ ಮಾಡುವರು

ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ ಬಡವನಯ್ಯಾ ?

ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಭ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ

ಶಿರವೇ ಹೊನ್ನ ಕಳಶವಯ್ಯ

ಸಮಾಜದ ಅನ್ಯಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ

ಅಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಜನರನ್ನು ಜನ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಸವಣ್ಣ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಮನುಷ್ಯನ ಮೌಲ್ಯವು ಅವನ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ನಡತೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರು ಸಾರಿದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸಿದರು. ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹದ ತತ್ವ

ಬಸವಣ್ಣ ಸಾರಿದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ದುಡಿಮೆಯ ಮೂಲಕ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅವರಿಗೆ ಇದ್ದಿತು. ಕೆಲಸವೇ ದೇವರ ಸೇವೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ದುಡಿದ ಫಲವನ್ನು ಸಮಾಜದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯೇ ದಾಸೋಹದ ಮೂಲ. ಈ ತತ್ವಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವು.

ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿಗಿಲ್ಲ.

ದೇವನೊಬ್ಬ ನಾಮ ಹಲವು

ಪರಮ ಪತಿವ್ರತೆಗೆ ಗಂಡನೊಬ್ಬ

ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆರಗಿಡದೆ ಕಿವಿ ಮೂಗು ಕೊಯ್ಯುವನು

ಹಲವು ದೈವದ ಎಂಜಲ ತಿಂಬವನೆಂಬೆ

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ.

ನುಡಿದರೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತಿರಬೇಕು!

ನುಡಿದರೆ ಮಾಣಿಕ್ಯದ ದೀಪ್ತಿಯಂತಿರಬೇಕು!

ನುಡಿದರೆ ಸ್ಪಟಿಕದ ಶಲಾಕೆಯಂತಿರಬೇಕು !

ನುಡಿದರೆ ಲಿಂಗ ಮೆಚ್ಚಿ ಅಹುದೆನಬೇಕು ?

ನುಡಿಯೊಳಗಾಗಿ ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯ ?

ಜ್ಯಾನದ ಬಲದಿಂದ ಅಜ್ಯಾನದ ಕೇಡು

ಜ್ಯೋತಿಯ ಬಲದಿಂದ ತಮಂಧದ ಕೇಡು

ಸತ್ಯದ ಬಲದಿಂದ ಅಸತ್ಯದ ಕೇಡು

ಪುರುಷದ ಬಲದಿಂದ ಅವಲೋಹದ ಕೇಡು

ಕೂಡಲಸಂಗನ ಶರಣರನುಭಾವದಿಂದ

ಎನ್ನ ಭವದ ಕೇಡು ನೋಡಯ್ಯ.

ಹಾವು ತಿಂದವರು ನುಡಿಸಬಹುದು

ಗರ ಹೊಡೆದವರ ನುಡಿಸಬಹುದು

ಸಿರಿ ಗರ ಹೊಡೆದವರ ನುಡಿಸಲು

ಬಾರದು ನೋಡಯ್ಯ

ಬಡತನವೆಂಬ ಮಂತ್ರವಾದಿ ಹೋಗಲು

ಒಡನೆ ನುಡಿವರಯ್ಯ

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ .

ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಂದೇಶ

ಬಸವಣ್ಣ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ವಚನಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಲಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಲುಪುವಂತಿವೆ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅವರು ಬಳಸಿದರು. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ವಚನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. ಈ ಮೂಲಕ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಸವಣ್ಣ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.

ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಸ್ಥಾಪನೆ

ಬಸವಣ್ಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ, ವರ್ಗದ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಶರಣರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಲೋಕಶಾಹಿ ಚಿಂತನೆಯ ಮೊದಲ ರೂಪವೆಂದು ಹಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.

ಅಭ್ಯಾಸವೆನ್ನ ವರ್ತಿಸಿತ್ತಯ್ಯ, ಭಕ್ತಿ

ಸಾಧ್ಯವಾಗದು , ನಾನೇವೆನಯ್ಯ

ಅನು ನಿಮ್ಮ ಮನ೦ಬೊಗುವನ್ನಕ್ಕ

ಕಾಯಗುಣಂಗಳ ಕಳೆದವರಿಗೆ

ಶರಣೆಂಬೆ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ .

ಕಂಗಳ ತುಂಬಿದ ಬಳಿಕ ನೋಡಲಿಲ್ಲ

ಕಿವಿಗಳು ತುಂಬಿದ ಬಳಿಕ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ

ಕೈಗಳು ತುಂಬಿದ ಬಳಿಕ ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ

ಮನ ತುಂಬಿದ ಬಳಿಕ ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ

ಮಹಾಂತ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ .

ವಿಷಯವೆಂಬ ಹಸುರನೆನ್ನ ಮುಂದೆ

ತಂದು ಪಸರಿಸಿದೆಯಯ್ಯ

ಪಶುವೇನ ಬಲ್ಲದು

ಹಸುರೆಂದೆಳಸುವುದು

ವಿಷಯ ರಹಿತನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿರಸವ

ದನಿಯ ಮೇಯಿಸಿ

ಸುಬುದ್ಧಿಯೆಂಬುದಕವನ್ನೆರದು ನೋಡಿ

ಸಲಹಯ್ಯ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ.

ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಶರಣರ ಪಾತ್ರ

ಬಸವಣ್ಣ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಹಿಳಾ ಶರಣರು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧ್ವನಿಗೂ ಸಮಾನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ ಬಸವಣ್ಣ ಅವರ ಚಿಂತನೆ ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಚೇತನೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು

ಬಸವಣ್ಣ ಅವರ ಸುಧಾರಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ಎದುರಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಆದರೂ ತಮ್ಮ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಮುಂದುವರಿದರು. ಈ ಧೈರ್ಯವೇ ಅವರನ್ನು ಮಹಾನ್ ನಾಯಕರಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.

ಬಸವಣ್ಣನ ಚಿಂತನೆಯ ಶಾಶ್ವತತೆ

ಬಸವಣ್ಣನ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕೇವಲ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನತೆ, ದುಡಿಮೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಸವಣ್ಣನ ಸಂದೇಶಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಅವರು ಸಾರಿದ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ಮನವಿಲ್ಲದೆ

ನೀಡಿ ನೀಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ನಿಜವಿಲ್ಲದೆ

ಮಾಡುವ ನೀಡುವ ನಿಜಗುಣವುಳ್ಳಡೆ

ಕೂಡಿಕೊಂಬ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ.

ನೀ ಹುಟ್ಟಿಸಿದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ , ನೀ ಕೊಂದಲ್ಲಿ

ಸಾಯದೆ

ನೀನಿರಿದಲ್ಲಿ ಇರದೇ ಎನ್ನವಶವೇ ಅಯ್ಯಾ.

ಅಕಟಕಟಾ ಎನ್ನವನೆನ್ನವನೆನ್ನಯ್ಯ

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಯ್ಯ

ದಯವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮವಾವುದಯ್ಯ

ದಯವೇ ಬೇಕು ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ

ದಯವೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವಯ್ಯಾ

ಕೂಡಲಸಂಗಯ್ಯನಂತಲ್ಲದೊಲ್ಲನಯ್ಯಾ!!

ಇವನಾರವ ಇವನಾರವ

ಇವನಾರವನೆಂದೆನಿಸದಿರಯ್ಯ

ಇವ ನಮ್ಮವ, ಇವ ನಮ್ಮವ,

ಇವ ನಮ್ಮವನೆಂದೆನಿಸಯ್ಯ

ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಯ್ಯ

ಬಸವಣ್ಣನ ಸ್ಥಾನ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ

ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ ಅಜರಾಮರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯ ಮೂರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅವರು ಆಳವಾದ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವಚನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜನರನ್ನು ಚಿಂತನೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜದ ಕನಸು ಕಂಡ ಬಸವಣ್ಣನ ಸಂದೇಶವೇ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಪರಂಪರೆ.